Nieuws

Volgens Albert Einstein bepaalt de theorie die zich in ons hoofd genesteld heeft, hoe we de feiten interpreteren en hoe we handelen. Op het gebied van de macro-economie is de heersende theorie die van Keynes. Keynes ontwierp zijn omvattende (General) theorie vooral in tijden van verstoorde vraag tussen de twee wereldoorlogen. Maar aan de hogescholen en universiteiten maakt wereldwijd een veel magerder variant sedert de jaren zestig de hoofdbrok van de lessen macro-economie uit.

Daarvan is in beleidskringen vooral de gedachte blijven hangen dat in geval van 'een crisis' prioritair de totale effectieve vraag ondersteund moet worden, ook ten koste van het overheidsbudget. Vanuit deze 'Keynesiaanse' invalshoek hoort men nu bijna overal de fiscale en monetaire stimuli door de Amerikaanse overheid en de FED prijzen. Tenzij misschien in Duitsland.

Keynes' model biedt echter geen mirakelrecept. Ten tijde van de oliecrisis in 1973-1974 dacht men in België ook dat de oplossing langs Keynesiaanse weg te vinden was. Hoezeer men echter de overheidsuitgaven ook stimuleerde en de deficits liet oplopen, hoe meer de toestand verslechterde.

De toestand bleef verergeren tot België rond 1981 een meer klassiek herstelbeleid uitwerkte dat gericht was op het afbouwen van de staatsschuld, het herfinancieren van de bedrijven, het terugdringen van de overmatige publieke investeringen en het drukken van de belastingen op de bedrijven en op het sparen. Verlieslatende overheidsbedrijven werden geprivatiseerd of geleidelijk onder een effectieve budgettaire controle gebracht, enzovoort. Het herstelbeleid werd een werk van lange adem. Vijfentwintig jaar later hebben we nu een situatie in België met welvarende gezinnen, vrijwel zonder schuld, bedrijven die redelijk gefinancierd zijn en een overheid met een schuldgraad wat lager dan het bnp. En nu worden we geconfronteerd met een nieuwe crisis die ons vanuit de VS belaagt!

De Hicks-variant van het model van Keynes is goed voor analyse in de klas, maar een misleidend en gevaarlijk model voor het echte beleidswerk. Een economie kan evenzeer in zware problemen komen door excessieve monetaire expansie en investeringen als door Keynesiaans overmatig sparen.

De hoofdoorzaak van de huidige Amerikaanse crisis is in grote lijnen soortgelijk aan de Belgische crisis na 1973. Bij ons was de economie jarenlang overgestimuleerd door de overheidsuitgaven van de nieuwe christen- en sociaal-democratische welvaartsstaat. In de Verenigde Staten is de economie van rond 1987 tot op heden fiscaal en monetair overgestimuleerd door overmatige kredieten aan de bouwsector, de investeringen en de gezinnen. Met als gevolg een onmatig hoge schuldgraad van de gehele economie. Greenspan meende dat hij de steen der wijzen had gevonden op het vlak van de monetaire politiek, en onder geen beding een recessie moest nemen. Het doet denken aan Leburtons kreet 'pas un chômeur de plus' uit 1980 van bij ons.

We hebben er nog geen zicht op hoe Obama's team de VS uit de penarie denkt te halen. Wordt het een voortzetting van het huidige monetaire en fiscale expansiebeleid, dan staan de VS nog zeer zware tijden te wachten. De gevolgen van een bankcrash opvangen is namelijk één ding, de economie weer op een haalbaar groeipad brengen nadat de monetaire excessen weggewerkt zijn, is de echte uitdaging.

Emiel Van Broekhoven