Personal Finance column - De Standaard

Bron: De Standaard, 10 mei 2010
Auteur: Emiel Van Broekhoven

In de Aeneïs van Vergilius is er de episode met het Trojaanse paard, waarin de priester Laacoon uitroept 'Timeo Danaos et dona ferentes' of 'Ik vrees de Grieken, zeker als ze geschenken bij hebben'. Het paard van Troje is ditmaal Europa binnengeslopen. Nu vrezen we de Griekse anarchisten, en niet alleen omdat ze met molotovcocktails gooien. Griekenland is er erg aan toe, maar we weten waarom. Vele Grieken betalen geen belastingen en krijgen allerlei onbetaalbare cadeaus van de staat. Internationale ambtenaren van de EU en het IMF menen dat ze de voornaamste uitwassen redelijk snel kunnen terugschroeven, zodat de miserie van een staatsbankroet of een schuldherschikking aan de EMU kan vermeden worden.

Bron: De Standaard, 19 april 2010
Auteur: Jo Stremersch

De voorbije tien jaar is er begripsvervaging opgetreden over vermogensadvies. Terwijl vermogensadvies veel ruimer en rijker is dan portefeuilleadvies, fiscaal advies of successieplanning, zien we adviseurs de term vermogensplanning toch vaak gebruiken in zijn engste betekenis. En dat is jammer, omdat gedegen advies per definitie multidisciplinair is. Successieplanning herleiden tot juridisch-fiscale hoogstandjes, leidt tot een verschraling van het advies. Het biedt misschien vanuit fiscaaltechnisch oogmerk een adequate oplossing, maar vaak zijn die zogenaamde optimalisaties niet altijd in het belang van de klant.

Bron: De Standaard, 22 maart 2010
Auteur: Emiel Van Broekhoven

Via radio en tv horen we elke dag hoe de Dow Jones, de index van de dertig grootste Amerikaanse bedrijven (afgekort DJ), of de S&P500 (de index van de 500 grootste Amerikaanse ondernemingen, samengesteld door het research and ratingbureau Standard & Poor's), en niet te vergeten de Bel20 (de index van de 20 grootste Belgische bedrijven) en de Eurostoxx 50 (de index van de 50 grootste Europese ondernemingen) gepresteerd hebben. Deze indexen geven een beknopt beeld van de grote beursbewegingen van de dag. Ze worden vanzelfsprekend als een vergelijkingspunt, of 'benchmark', naar voren geschoven bij de beoordeling van de beursontwikkeling.

Bron: De Standaard, 8 maart 2010
Auteur: Jo Stremersch

Met een schok besef je dat de periode die je lang gevreesd hebt of waar je juist lang naar uitgekeken hebt zich plots aandient : het(vervroegd) pensioen. De vraag is hoe je ermee omgaat. En dat is voor heel wat koppels geen evidentie. Als je veertig jaar een bepaalde routine gewoon bent, is het omschakelen van de ene op de andere dag vrij lastig. Vergeleken met de drukke actieve loopbaan dient de pensioenperiode zich aan als een zee van ruimte en tijd. Grote vraag: hoe ga je met dat enorme potentieel om? Juist die invulling van de vrije tijd vormt voor heel wat jong gepensioneerden een heuse relatietest.

Bron: De Standaard, 1 maart 2010
Auteur: Emiel Van Broekhoven

Wij, Belgen, kijken ongerust toe op het verloop van de Griekse deficit- en schuldproblematiek. Dertig jaar geleden zaten wij in een soortgelijke patstelling. Om eruit te geraken hebben we in 1982 gedevalueerd en dan jarenlang gesaneerd. Met de huidige, uit Amerika geïmporteerde economische en bankencrisis is het duidelijk dat onze schulden vlug oplopen. België staat nog wel niet als eerste in de vuurlijn, maar we hebben weinig vertrouwen in de eendracht die het land kan opbrengen en de daadkracht van onze regeringsleiders. Devalueren is er niet meer bij, en hoe zal ons land op termijn aan de speculatiegolven ontsnappen?

Auteur: Emiel Van Broekhoven
Bron: De Standaard, 15 februari 2010

Tijdens de voorbije tien jaar zijn de beleggers tweemaal door een diepe crash gegaan. Daarmee kan de huidige economische en financiële crisis gerekend worden bij de ergste van de laatste honderd jaar. Met het dieptepunt van 2003 ging het vooral om schrikken en beven bij massale waardeverminderingen. Maar eind 2008 en begin 2009 begonnen de beleggers ook hun geloof zowel in het banksysteem en de regulators als in hun vermogensadviseurs te verliezen. Beleggers waren niet meer bezorgd over de return op hun geld (zoals in 2003), maar wel of ze hun geld nog zouden terugzien. Met Lehman, Kaupthing, en ook in andere gevallen was het zover. Niet alleen de grootste namen in de VS, maar ook alle grote bankgroepen van de Benelux werden ter discussie gesteld.

Auteur: E. Van Broekhoven
Bron: De Standaard, 8 februari 2010

De beurzen lieten de jongste weken hun twijfel zien. De obligatiemarkten kromden hun ruggen door de Zuid-Europese schuld. En de euro ging eindelijk een stuk naar beneden. Te oordelen naar de shoppers op de Meir in Antwerpen wisten de meeste mensen zaterdag nog niet dat de economische wereldcrisis volop woedt. Hoelang kan een crisis bestaan waarvan men weinig of niets voelt?

Auteur: Jo Stremersch
Bron: De Standaard, 25 januari 2010

Dit is het moment om je eigen bedrijf te beginnen! Laten we stoppen met zeuren over de financieel-economische crisis en er gebruik van maken zolang het nog kan. Aan het verleden kan je niets meer wijzigen, de toekomst heb je zelf in de hand. Niet iedereen deelt waarschijnlijk dit enthousiasme, maar toch. Bij ontstentenis van een teletijdmachine is er in het leven alleen maar een weg vooruit. Dus handen uit de mouwen om deze unieke kans te grijpen.

Bron: De Standaard, 18 januari 2010
Auteur: Jo Stremersch

Laatst vroeg ik een klant wat zijn doelstellingen waren inzake giften aan zijn kinderen. De man staarde mij aan alsof ik hem enorm beledigd had. 'Ik zou hoegenaamd niet weten waarom ik nog maar zou overwegen om aan één van mijn kinderen iets te geven op korte termijn', stelde hij. 'Ik heb het beste met mijn kinderen voor, dus ik wens hun creativiteit op geen enkele wijze te beknotten. Let op, ik zie mijn kinderen heel graag en juist daarom wil ik hen het leven niet te zeer faciliteren.' Ik fronste blijkbaar de wenkbrauwen bij deze stelling want hij had een zekere scepticisme in mijn lichaamstaal ontwaard. 'Ik zal u mijn zienswijze duiden.'

Auteur: Emiel Van Broekhoven
Bron: De Standaard, 28 december 2009

In het begin van de tachtiger jaren was Paul Volcker voorzitter van het Federal Reserve-systeem in de Verenigde Staten. Hij was dus de voorganger van Alan Greenspan. Met ijzeren hand wist hij de sterke inflatie in de Verenigde Staten te bedwingen. Ook loodste hij de Amerikaanse economie en het mondiale geldstelsel door menige crisis.

Bron: De Standaard, 14 december 2009
Auteur: Jo Stremersch

Een aantal jaar geleden woonde ik in Denver een conferentie bij waar een door de wol geverfde marketingspecialist uiteenzette waarom de diensteneconomie een geweldige boom te wachten stond. De vorige generatie -'de oud-strijders' genaamd omdat ze één van de twee grote wereldoorlogen nog bewust hadden meegemaakt- functioneerde helemaal anders dan de babyboomgeneratie.

Bron: De Standaard 7 december 2009
Auteur: Prof. Emiel Van Broekhoven

Enkele bekende personen werden er door het gerecht op aangesproken dat ze vorig jaar op 3 oktober rond het middaguur betrokken waren bij de verkoop van Fortis-aandelen tegen 5,5euro per stuk. De aandelen werden van de hand gedaan op een ogenblik dat alleen intimi wisten dat de Benelux-oplossing om de bank te redden, van de baan was.

Auteur: Emiel Van Broekhoven
Bron: De Standaard 16 november 2009

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de politici willen ons doen geloven dat de economie beter draait. Ik zoek nog steeds een (niet-gesubsidieerde) industrie waar dat duidelijk het geval is.
De ceo van een van de belangrijkste Europese ondernemingen zag in een besloten conferentie alleen een technisch herstel wegens de voorraadaanvulling. Niemand sprak hem tegen. De afzet ligt nog steeds 10procent lager dan twee jaar geleden, de internationale handel is niet hernomen. In de Antwerpse haven lag het volume verladingen over de eerste negen maanden van 2009 20procent lager dan een jaar geleden.

Auteur: Jo Stremersch
Bron: De Standaard, 2 november 2009

Jef is golffanaat. Hij is niet alleen enorm verslingerd aan het spelletje, hij zou er zelfs alles voor opofferen. Als we zijn vermogenssituatie in kaart brengen, blijkt dat hij eigenaar is van een golfterrein met een waarde van 1,5 miljoen euro en dat hij een liquide portefeuille bezit van pakweg 100.000 euro. Jef heeft maar één zoon en zijn echtgenote is drie jaar geleden overleden. De vermogensindeling van Jef is enigszins problematisch. Niet alleen is er een enorme disproportie tussen zijn onroerend en roerend vermogen, ook in geval van een plots overlijden is zijn zoon niet in staat om de 363.000 euro aan successierechten te betalen. Door de ongelukkige verhouding tussen onroerend (93,75 procent) en roerend bezit (6,25 procent) is Jef ook nog gedoemd om zijn roerende portefeuille zo liquide mogelijk te beleggen, waardoor hij geen optimale portefeuillespreiding kan nastreven.

Bron: De Standaard, 26 oktober 2009

Brussel is niet voor niets de geboorteplaats van het surrealisme. De begrotingen van alle EU-landen zijn stevig in onevenwicht, maar terzelfder tijd bedenken de ambtenaren nieuwe mechanismen om miljarden te besteden aan het bestrijden van de CO2-uitstoot. Terwijl het zich laat aanzien dat al die uitgaven de CO2-uitstoot niet zullen kunnen beïnvloeden, maar vooral 'malinvestments' zullen veroorzaken die we ons binnen tien jaar zullen beklagen

Bron: De Standaard, 12 oktober 2009

Bij de eerste tekenen van herstel is het aangewezen om even achteruit te kijken en lessen te trekken uit de voorbije economische episode. Of zoals een befaamd tv-kok pleegt te zeggen: 'Wat hebben we vandaag geleerd?'. Als we immers niets leren uit het verleden, zijn we gedoemd telkens weer dezelfde fouten te maken en er economisch nooit op vooruit te gaan.

In het economische beleid wil je dat belastingen en andere maatregelen genomen om marktfalen bij te sturen, ook concreet gericht zijn op het wegnemen van wat er misloopt. De Tobin-taks op alle financiële transacties die nu weer opduikt, kan zeer veel geld opbrengen, maar het risicogedrag van de bankiers zal er niet door veranderen, noch zal de kapitaalstructuur van de banken erop verbeteren. Je kan al even doeltreffend snoepgoed belasten. Vanuit dat oogpunt wordt beter komaf gemaakt met de Tobin-taks. Maar alle regeringen hebben geld nodig, en dus zien we die taks misschien toch nog verschijnen.

Bron: De Standaard, 21 september 2009

Het faillissement van Lehman Brothers werd gevolgd door een beurscrash. Mensen zijn hun baan kwijt. Bedrijfsleiders liggen wakker. Vele vermogens hebben een knauw gekregen. De banken waren toch goede huisvaderaandelen! Het falen van het systeem is bijzonder pijnlijk. Het gaat niet op dat leidinggevende politici - zoals de PS-voorzitter - alle verantwoordelijkheid van zich afwentelen, en ze \'het kapitalistisch systeem\' toeschuiven.

Bron: De Standaard, 14 september 2009
Auteur: Emiel Van Broekhoven

Voor mij liggen de returns van de Europese, Amerikaanse en wereldbeurzen van de jongste veertien jaar, ze gaan van begin 1996 tot half 2009. Geen vrolijk gezicht. De Eurostoxx50 haalde een jaarlijks gemiddeld rendement van 3,11% zonder en 5,56% inclusief dividenden. De Nasdaq en de S&P500 (in dollar) haalden 3,78% en 2,52% zonder dividenden. De wereldindex MSCI World haalde gemiddeld 0,96% inclusief dividenden. De Bel20 zonder dividend haalde 1,5% en met dividend 5,02%. Daarvan moet je dan, ruwweg, nog 2% inflatie aftrekken. Na beheerskosten en belastingen schiet er niet veel koopkrachtaangroei over voor de gemiddelde belegger.

Bron: De Standaard, 24 augustus 2009
Auteur: Emiel Van Broekhoven

Tussen vraag en aanbod bestaat er een evenwicht. Dat leren we in de eerste les economie. Als er een stabiele vraag- en aanbodcurve bestaat, dan zal er een bepaalde hoeveelheid verhandeld worden tegen een bepaalde prijs. Wijzigt er niets aan de omstandigheden, dan blijven de prijzen en hoeveelheden dezelfde.

Bron: De Standaard, 10 augustus 2009
Auteur: Emiel Van Broekhoven

In januari 2008 vermeldde ik een e-mail van een pessimistische collega-belegger die al zijn aandelen had buiten gegooid omdat de markt volgens hem de totale inzinking tegemoet ging. In het licht van de latere feiten in 2008 had deze collega natuurlijk meer dan gelijk. Maar ik ben hem toen niet gevolgd. Ik hou me aan het Buffett-principe dat je nooit kunt weten waar de markt naartoe gaat.

Bron: De Standaard, 3 augustus 2009
Auteur: Jo Stremersch

Volgens de ene redenering staat inflatie voor de deur en volgens de andere deflatie. De inkomens zijn niet gedaald, maar de bestedingen blijven achter. Mensen gaan liever dicht bij huis met vakantie dan dat ze de oceaan overvliegen. Het krediet is goedkoop, maar niet vlot te krijgen. Gezinnen vinden geen aantrekkelijke langetermijnspaarproducten om vast in te beleggen. Dus speculeert men wat op de beurs en de rest pot men op. Dat maakt de kans op een aanslepende recessie groter dan op een krachtige herneming, lijkt het wel.

Bron: De Standaard, 13 juli 2009
Auteur: Emiel Van Broekhoven

'Het blijft hoe dan ook koffiedik kijken (...) vast staat dat de crisis niet voorbij is (...) de kans op een depressie is nog altijd reëel', aldus Guy Verhofstadt in De weg uit de crisis, dat meer weg heeft van een economisch traktaat dan van een verkiezingspamflet. 

Bron: De Standaard, 29 juni 2009
Auteur: Jo Stremersch

Ik moet de laatste tijd vaker terugdenken aan een stripalbum uit mijn jeugd, met name De ziener uit de onvolprezen reeks van Asterix, de Galliër. Het verhaal start met een vreselijk onweer boven het dorp en de dorpsgenoten zitten angstig bij elkaar omdat ze vrezen dat de hemel op hun hoofd gaat neerkomen. Tot de deur opengaat en een vreemd personage binnentreedt, die beweert een helderziende te zijn. Hij voorspelt dat na regen zonneschijn komt.

Bron: De Standaard, 22 juni 2009
Auteur: Jo Stremersch

U heeft wellicht al gehoord van de Italiaanse econoom Vilfredo Pareto. Veelal in verband met de naar hem vernoemde 80/20-regel. Nu het was niet Pareto die deze regel op eender wat heeft toegepast, dat hebben we te danken aan de goeroe van het kwaliteitsmanagement, Joseph Juran. Pareto verdiende zijn sporen veeleer in (micro-)economisch onderzoek naar welvaartspreiding en is bijgevolg verbonden met bijvoorbeeld de Pareto efficiënte-allocatie. Bij die verdeling is het zo dat je het nut niet verder kunt maximaliseren, aangezien elke marginale wijziging in de verdeling enkel nog iemand doet winnen door een ander te doen verliezen.

Bron: De Standaard, 8 juni 2009
Auteur: Jo Stremersch

In mijn eerste kandidatuur Toegepaste Economische Wetenschappen heb ik het genoegen gehad ondernemingseconomie gedoceerd te krijgen van professor Emiel Geeraert. Hij leerde ons onder meer wat de kracht was van gemiddelden. 

Bron: De Standaard, 25 mei 2009
Auteur: Jo Stremersch

Tal van economen hebben het begin van het einde van de crisis al aangekondigd. In welke mate dat voorbarig is, zal moeten blijken. In elk geval zitten we nog steeds in het economische moeras. Hoe snel we er weer uitraken, is voer voor een hoogdravende polemiek tussen de adepten van de V-curve (snel herstel), de U-curve (langzaam herstel) en de W-curve (dubbele dip).

Martine (54) heeft het als alleenstaande moeder met een 20-jarige studerende dochter niet gemakkelijk. Ondanks het feit dat ze een goede baan heeft en gerespecteerd wordt in haar werk, ziet ze het soms niet te best zitten. De ouders van Martine zijn beiden nog in leven, maar vergen steeds meer zorgen. Haar moeder (83) is slecht ter been sinds haar heupoperatie van vorig jaar en bij haar vader (86) is twee maanden geleden dementie vastgesteld. Beide ouders willen evenwel zo lang als mogelijk samenblijven en zelfstandig blijven wonen.

Bron: De Standaard, 4 mei 2009
Auteur: Jo Stremersch

Je wordt uitgenodigd op een voordrachtavond over jouw persoonlijke financiën. Je wordt daar gedurende anderhalf uur onderhouden over de wijze waarop het vermogen dat je door hard werken hebt opgebouwd, wordt bedreigd. Onder meer de overheid met haar grijpgrage fiscale armen vormt voor de hardwerkende Vlaming een permanent gevaar. Maar ook de grootbanken die verborgen kosten aanrekenen zijn jouw vijand. En wat dan te zeggen over de sociale zekerheid die ons zware sociale bijdragen doet betalen, terwijl wij er later allicht geen pensioen voor terug zullen krijgen. Enthousiasme in de zaal, iemand die ons begrijpt en wil beschermen tegen het onrecht dat ons wordt aangedaan. Leve de Robin Hoods van de financiële wereld.

Bron: De Standaard, 20 april 2008

Sinds het najaar van 2008 denkt een mens op een andere wijze na over gepensioneerd zijn of met pensioen gaan. Hij beseft door de financiële crisis steeds beter dat het behalen van een stabiele return uit beleggingen veel minder evident is dan tot voor de herfstschokken werd aangenomen. Aandelenrisico hoef je vandaag niet meer uit te leggen. De meesten hebben daar recent mee kennisgemaakt. Maar de pensioenperiode herbergt nog tal van andere risico's of valkuilen waar je best op voorhand over nadenkt en tracht een strategie voor uit te dokteren.

Bron: De Standaard, 6 april 2008

- 'Hallo mijnheer, uw geliefkoosde bankier hier. Ik bel u even om te zeggen dat uw kredietkaart vervallen is.

- Ja, en dan? Verleng die gewoon, zou ik zeggen.

- Neen mijnheer, dat lijkt mij niet zo een goed idee. U onderschat immers onze mogelijkheden en flexibiliteit, dus had ik graag een afspraak met u gemaakt om dat even door te praten.'

Bron: De Standaard, 23 maart 2008
Auteur: Jo Stremersch 

Mag ik u even voorstellen aan Charles Ponzi? Een notoire leegloper en bedrieger. Hij was in 1903 als immigrant aangespoeld in de Verenigde Staten, waar hij twaalf stielen en dertien ongelukken afwisselde met een geregeld verblijf in de gevangenis wegens diefstal.

Bron: De Standaard, 16 maart 2009
Auteur: Jo Stremersch

Ik heb het er wel mee te doen. Met de makelaars, kleine bankagenten, personal bankers, private bankers, kortom de commerciële financiële tussenpersoon. Let op, niet met allemaal. Er lopen, zelfs vandaag, nog steeds gehaaide praatjesverkopers rond die zich vooruitbluffen met producten waar ze zelf de werking amper van begrijpen. Het is het ras van de Theofiel Boemerangs, waarvoor het niet uitmaakt of ze wagens, verzekeringen, beleggingsfondsen of een kat in een zak moeten verkopen. Kleine procentjes maken immers rijke ventjes...

Auteur: Jo Stremersch

De dood is altijd al een dubbelzinnig gegeven geweest. Tal van filosofen trachten het onherroepelijke duiding en zin te geven. Anderen moeten er hun brood mee verdienen. Denk aan de uitvaartsector. Of aan verkopers van uitvaartverzekeringen. Wat die mensen voor hun diensten ontvangen is evenwel gering in vergelijking met de aanbieders van life settlement-contracten.

Bron De Standaard, 23 februari 2009

Daar sta je dan als late babyboomer. De eersten van die generatie zijn al met pensioen gegaan of plannen dat binnenkort te doen. Maar je zat nog maar op de lagere school in mei '68, en toch voel je een verwantschap met die generatie.

Bron: De Standaard 9 februari 2009 

Steeds meer prille schoolverlaters ervaren in de huidige conjunctuur hoe lastig het is een vaste job te vinden. Hoewel enkele grote bedrijven deze week aankondigden dat ze dit jaar nog 12.000 vacatures wensen in te vullen, zit de klad er toch duidelijk in. Vooral jongeren zonder werkervaring vinden steeds moeilijker hun plaats op de arbeidsmarkt.

Bron: De Standaard, 19 januari 2009

Terugkijkend naar het financiële rampjaar 2008 is het zinvol dat elk van ons zijn financiële raadgever even kritisch bekijkt. Het is na een jaar dat inzake beleggingsresultaten als uitzonderlijk kan worden beschouwd, dat een toetsing inzake deugdelijkheid plaatsvindt. De financiële elandtest: wie houdt stand en wie valt om ?

Bron: De Standaard, 13 januari 2009

Zal alles weldra beter gaan zodra Obama's dreamteam de Amerikaanse economie onder zijn hoede krijgt?

Bron: De Standaard, 22 december 2008

Met Nieuwjaar 2008 zagen we de toekomst van onze beleggingen nog met vertrouwen tegemoet. We kunnen het niet ontkennen: een jaar later aanschouwen we een desolaat slagveld. In de loop van 2008 zijn zeepbellen ontstaan en ook gebarsten. We denken aan olie, Chinese aandelen, grondstoffen, de dollar, Amerikaanse banken en Europese aandelen. Op dit moment wordt nu ook de return op staatspapier naar nul gedreven. Zal de eerste jaarhelft van 2009 echter een herstel inluiden?

Bron: De Morgen, 15 december 2008

Emiel Van Broekhoven reageert op het opiniestuk van de beroemde risicomanager. Hij is emeritus gewoon hoogleraar van de Universiteit Antwerpen.

De Commissie voor het Bank-, Financie-, en Assurantiewezen (CBFA) heeft het verkorven bij de Vlaamse beleggers. Dat blijkt uit een online-enquête onder leiding van professor Emiel Van Broekhoven bij klanten van de vermogensadviseur Stremersch, Van Broekhoven & Partners (SVBP) en bij de Vlaamse beleggersfederatie VFB.

Bron: De Standaard, 8 december 2008

Als Sinterklaas zijn verjaardag heeft gevierd en de vrome man in Spanje gaat bekomen van een overdosis wortelen, suiker en kindergezangen, breekt voor de meeste mensen de tijd aan om hun jaarlijkse financiële overzicht te maken. Niet alleen de bedrijven wier boekjaar afloopt met het kalenderjaar trachten een balans neer te leggen die vertrouwen wekt. Het is immers op basis van die cijfers dat in 2009 zal nagegaan worden hoe zwaar de impact van de stilvallende economie op het bedrijf, zijn resultaten en reserves was. Maar ook de particuliere belegger is aan een reflectiemoment toe. Het jaar 2009 oogt voor velen minder fraai, en een groeiend aantal doemdenkers ziet zelfs de komende vijf tot tien jaar met een bang hart tegemoet.

Bron: De Standaard, 1 december 2008

Sommige goede huisvaders willen hun financieel vermogen zelf beheren, maar de meesten willen het laten beheren. Waar kunnen ze terecht? Het is nog maar twintig jaar geleden dat elke bank een private banking afdeling ontwikkelde (typisch voor beheerde vermogens boven de 500.000 euro) , nog recenter kwam daar ook een personal bank bij (voor beheerde vermogens vanaf 150.000 euro). Het doel is kwaliteitsdienstverlening te verschaffen aan de meer vermogende clientèle om zo te ontsnappen aan de vervaging van de geautomatiseerde internet- en retailbank, en natuurlijk ook om de inkomensstroom uit vermogensbeheer binnen de bank te houden.

Bron: De Standaard, 20 april 2008

Sinds het najaar van 2008 denkt een mens op een andere wijze na over gepensioneerd zijn of met pensioen gaan. Hij beseft door de financiële crisis steeds beter dat het behalen van een stabiele return uit beleggingen veel minder evident is dan tot voor de herfstschokken werd aangenomen. Aandelenrisico hoef je vandaag niet meer uit te leggen. De meesten hebben daar recent mee kennisgemaakt. Maar de pensioenperiode herbergt nog tal van andere risico's of valkuilen waar je best op voorhand over nadenkt en tracht een strategie voor uit te dokteren.

Volgens de ene redenering staat inflatie voor de deur en volgens de andere deflatie. De inkomens zijn niet gedaald, maar de bestedingen blijven achter. Mensen gaan liever dicht bij huis met vakantie dan dat ze de oceaan overvliegen. Het krediet is goedkoop, maar niet vlot te krijgen. Gezinnen vinden geen aantrekkelijke langetermijnspaarproducten om vast in te beleggen. Dus speculeert men wat op de beurs en de rest pot men op. Dat maakt de kans op een aanslepende recessie groter dan op een krachtige herneming, lijkt het wel.